دانشگاه اروميه
دانشکده منابع طبيعي
گروه شيلات و آبزیان
پايان نامه جهت دريافت درجه کارشناسی ارشد در رشته مهندسی منابع طبیعی- تکثیر و پرورش آبزیان
عنوان :
اپتیمم سازی غنی سازی آرتمیا ارومیانا و آرتمیا فرانسیسکانا با روغن کلزا با تاکید بر میزان رشد، بقا و پروفیل اسیدهای چرب ناپلی
پژوهش و نگارش:
سروه قادرپور
استاد راهنما:
دکتر ناصر آق
استاد مشاور:
دکتر فرزانه نوری
بهمن ماه 1391
حق چاپ برای دانشگاه ارومیه محفوظ است.
تشکر و قدردانی:
اکنون که با یاری خداوند متعال توانستم مرحله ای دیگر از زندگی خود را سپری نمایم، برخود لازم می دانم تا از زحمات بی دریغ تمامی کسانی که یاریگر بنده بوده اند صمیمانه قدردانی نمایم.
. با تقدیر و تشکر شایسته از استاد راهنمای فرهیخته جناب آقای دکتر ناصر آق که با نکته های دلاویز و گفته های بلند ، صحیفه های سخن را علم پرور نمود و همواره راهنما و راه گشای نگارنده در اتمام و اکمال پایان نامه بوده است و افق های جدیدی در برابر دیدگان گشودند.
. از استاد مشاور ارجمندم سرکار خانم دکتر فرزانه نوری بخاطر زحمات بی شائبه و راهنمایی های صمیمانه ایشان طی مراحل تحقیق و نگارش پایان نامه کمال تشکر و قدردانی را دارم.
. از ریاست و پرسنل محترم دانشکده منابع طبیعی دانشگاه ارومیه و جناب آقای دکتر احمد ایمانی که بعنوان داور داخلی در نگارش این پایان نامه یاریگر بنده بودند و من را از نظرات ارزشمندشان بهره مند ساختند، کمال تقدیر و تشکر را دارم.
. از داور مدعو پایان نامه جناب آقای دکتر یوسفعلی اسدپور بخاطر نظرات ارزشمندشان در نگارش و اصلاح پایان نامه کمال تشکر و قدردانی را دارم.
. از رياست، كارشناسان و پرسنل محترم پژوهشكده آرتميا و آبزيان دانشگاه اروميه به خاطر همكاري و همیاری در انجام این تحقیق، کمال تقدير و تشكر را دارم.
. از جناب آقای دکتر بهروز آتشبار، جناب آقای شاهنور عشقی و سرکار خانم سهیلا عطابخش و سرکار خانم مریم روحی (کارشناسان محترم پژوهشکده آرتمیا و آبزیان دانشگاه ارومیه) که مرا در انجام این تحقیق یاری نموده اند، کمال تشکر و قدردانی را دارم.
. از همکلاسی ام جناب آقای اسلام احمدیان به خاطر کمک های بی دریغشان در تمام مراحل اجرای این تحقیق نهایت تشکر را دارم. همچنین از دیگر همکلاسی هایم خانم ها رقیه رضامند و مژگان بند بنی و آقایان مهدی نادری فارسانی، محمد کارگر جهرمی و سجاد رجایی فرد و دوستان عزیزم خانم ها راحله شهرکی، فرزانه بنیادی، ملیحه ریکی، مهتاب اشنوخواه و مهین ایمانی به خاطر کمک در اجرای پایان نامه بی نهایت سپاسگزارم.
تقدیم به :
. با درود فراوان به روح پر فتوح پدر بزرگوارم و سپاس بیکران بر همدلی و همراهی و همگامی مادر دلسوز و مهربانم که سجده ی ایثارش گل محبت را در وجودم پروراند و دامان گهربارش لحظه های مهربانی را به من آموخت.
تقدیم به روح گرانقدر پدر بزرگوار و مادر مهربانم
. آن دو فرشته ای که از خواسته هایشان گذشتند، سختی ها را به جان خریدند و خود را سپر بلای مشکلات و ناملایمات کردند تا من به جایگاهی که اکنون در آن ایستاده ام برسم، نیاسودند تا آسایشم را تضمین کنند و از خود گذشتند تا زندگیم بخشند.
. تقدیم به برادران عزیزم و خواهران مهربانم که مهر و محبت بی دریغشان همیشه نور امیدی در زندگی ام بوده و در همه مراحل زندگی یاریگر و پشتیبان من هستند، آرزوی خوشبختی و سلامتی آن ها را از خداوند متعال خواستارم.
. تقدیم به آنان که آموختند مرا تا بیاموزم، اساتید گرامی جناب آقای دکتر ناصر آق و سرکار خانم دکتر فرزانه نوری.
. و تقدیم به اولیاء ، اوصیاء ، فضلا و اندیشمندان راه تفکر و علم و به همه کسانی که قلبشان برای دانستن و آگاهی می تپد و به آنهایی که جوینده ی دانش و پوینده ی طریق علم هستند و حقیقت را آن چنان که هست می نمایانند.
چکیده:

تحقیق حاضر با هدف سازی غنی سازی آرتمیا ارومیانا و آرتمیا فرانسیسکانا با روغن کلزا با تاکید بر میزان رشد، بقا و پروفیل اسیدهای چرب ناپلی انجام پذیرفت. این تحقیق در قالب 18 گروه آزمایشی در هر دو گونه انجام گرفت. این دو گونه در تراکم های 50000، 100000 و 200000 ناپلی در لیتر با غلظت های 1/0، 2/0 و 3/0 گرم در لیتر روغن کلزا در دمای 1±28 درجه سانتیگراد و شوری 35 گرم در لیتر به مدت 18 ساعت غنی سازی شدند. داده ها با استفاده از روش آنالیز واریانس دوطرفه (Multivariate) یا tIndependent samples T-tes و آزمون دانکن مورد ارزیابی قرار گرفتند. در تمام بررسی ها، سطح معنی دار بودن آزمون ها 05/0> P نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که غنی سازی با روغن کلزا تاثیر معنی داری بر روی رشد، بقا و افزایش اسیدهای چرب 18 کربنه دارد (05/0>P). با افزایش مدت زمان غنی سازی در تیمارهای مختلف هر دو گونه، طول کل افزایش و درصد بقا کاهش یافت (05/0>P). میزان DHA و EPA و ARA در تیمارهای مختلف هر دو گونه با افزایش مدت زمان غنی سازی به طور معنی داری تحت تاثیر قرار نگرفتند (05/0<P). میزان LA، PUFA،PUFA (n-6)، PUFA(n-3)، SFA، MUFA و TFA در هر دو گونه به طور معنی داری افزایش یافتند (05/0>P) اما میزان ALA در اکثر تیمارهای آرتمیا ارومیانا نسبت به تیمار شاهد کاهش یافت اما در آرتمیا فرانسیسکانا افزایش آن در بعضی از تیمارها نسبت به شاهد مشاهده شد (05/0>P). با توجه به یافته های تحقیق آرتمیا ارومیانا در تراکم 100000 ناپلی در لیتر با غلظت 3/0 گرم در لیتر روغن کلزا به مدت 18 ساعت غنی سازی بهترین تیمار می باشد که این تیمار دارای حداکثر مقادیر اسیدهای چرب ALA، PUFA، PUFA(n-3)، SFA و TFA نسبت به بهترین تیمار گونه فرانسیسکانا است (05/0>P). اگرچه از لحاظ میزان اسیدهای چرب LA،EPA ، DHA، PUFA (n-6) و MUFA نسبت به گونه فرانسیسکانا مقادیر کمتری دارد ولی اختلاف معنی دار ندارد (05/0<P).
کلمات کلیدی: آرتمیا ارومیانا، آرتمیا فرانسیسکانا، روغن کلزا، غنی سازی، رشد، بقا و پروفیل اسیدهای چرب ناپلی

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه و کلیات
1-1-مقدمه………………………………………………………………………………….1
1-2-کلیات………………………………………………………………………………….5
1-2-1- بررسی عمومی آرتمیا……………………………………………………………….5
1-2-2- تاریخچه آرتمیا…………………………………………………………………….5
1-2-3- اهمیت اقتصادی آرتمیا……………………………………………………………..6
1-2-4- مزایای استفاده از آرتمیا برای پرورش دهندگان و آبزیان…………………………………7
1-2-5- کاربرد آرتمیا در تغذیه آبزیان………………………………………………………..7
1-2-5-1- سيست هاي پوسته زدايي شده………………………………………………….8
1-2-5-2- ناپليوس تازه تفريخ يافته……………………………………………………….8
1-2-5-3- متاناپليوس…………………………………………………………………..9
1-2-5-4- آرتمياي جوان و بالغ…………………………………………………………..9
1-2-5-5- آرتميا هاي خشك و منجمد تحت سرماي شديد…………………………………..9
1-2-5-6- استفاده از آرتميا به عنوان حامل…………………………………………………9
1-2-6- غنی سازی ………………………………………………………………………10
1-2-6-1- تکنیک هاي غنی سازي آرتمیا………………………………………………..11
1-2-6-1- 1- تکنیک غنی سازی انگلیسی……………………………………………..11
1-2-6-1-2- تکنیک غنی سازی ژاپنی………………………………………………..12
1-2-6-1-3- تکنیک غنی سازی فرانسوی……………………………………………..12
1-2-6-1-4- تکنیک غنی سازی بلژیکی……………………………………………….13
1-2-6-2- اهمیت غنی سازی…………………………………………………………..14
1-2-6-3- معایب غنی سازی……………………………………………………………14
1-2-6-4- عوامل موثر بر میزان استفاده از ماده غنی سازی…………………………………15
1-2-6-5- اساس غنی سازی خوب……………………………………………………..15
1-2-6-6- انواع رژیم های غذایی برای غنی سازی اسیدهای چرب آرتمیا ……………………16
1-2-6-6- 1- غنی سازی با امولسیون چربی و اسیدهای چرب……………………………17
1-2-6-6- 2- فسفولیپیدها………………………………………………………….17
1-2-6-6- 3- ویتامین ها……………………………………………………………17
عنوان صفحه
1-2-7- عوامل موثر در ترکیب اسیدهای چرب ناپلیوس آرتمیا…………………………………18
1-2-7-1- ژنتیک……………………………………………………………………..18
1-2-7-2- عوامل محیطی (اختلافات تغذیه ای والدین) ……………………………………19
1-2-8- فرضیه های تحقیق……………………………………………………………….20
1-2-9- اهداف تحقیق……………………………………………………………………21
فصل دوم: مروری بر منابع
2-پیشینه تحقیق……………………………………………………………………………..23
2-1- تاریخچه غنی سازی با اسیدهای چرب……………………………………………………23
2-2- دلایل غنی سازی با اسیدهای چرب……………………………………………………..23
2-3- غنی سازی اسیدهای چرب ضروری در ناپلیوس آرتمیا……………………………………..24
2-4- مروری بر مطالعات گذشته……………………………………………………………..26
فصل سوم: مواد و روش ها
3- مواد و روش ها…………………………………………………………………………….35
3-1- مواد و وسایل استفاده شده……………………………………………………………..35
3-1-1- مواد مصرفی……………………………………………………………………..35
3-1-2- مواد غیر مصرفی………………………………………………………………….35
3-2- تهیه سيست آرتميا و ضدعفوني آن………………………………………………………36
3-3- آماده سازی ظروف (زوگ های) غنی سازی……………………………………………….36
3-4- تخم گشايي سيست آرتميا……………………………………………………………..37
3-5- جداسازی و شمارش لارو ها…………………………………………………………….38
3-6- غنی سازی ناپلیوس ها…………………………………………………………………39
3-7- تهيه محلول غنی سازی………………………………………………………………..40
3-8- نمونه برداری برای محاسبه میزان بقا و طول کل…………………………………………..41
3-9- نمونه برداری برای تعیین میزان اسیدهای چرب……………………………………………43
3-10- استخراج اسیدچرب…………………………………………………………………..43
3-11- آنالیز آماری…………………………………………………………………………45
فصل چهارم: نتایج
4-نتایج………………………………………………………………………………………47
عنوان صفحه
4-1- تغییرات میزان طول کل و درصد بقا در دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت………………………………….47
4-2- ترکیب اسیدهای چرب ناپلیوس آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا پیش از غنی سازی…………52
4-3- اسیدهای چرب LA، ALA و ARA دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت………………………………….53
4-4- میزان اسیدهای چرب EPA و DHA دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت………………………………….58
4-5- میزان PUFA، PUFA(n-6) و PUFA(n-3) دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت…………………………….63
4-6- میزان SFA، MUFAو TFA دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت…………………………………………68
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
5-بحث و نتیجه گیری…………………………………………………………………………75
5-1- تاثیر غنی سازی با روغن کلزا بر طول کل و درصد بقا آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا……….75
5-2- ترکیب اسیدهای چرب مورد مطالعه در ناپلیوس آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا پیش از غنی سازی……………………………………………………………………………………..77
5-3- تاثیر غنی سازی با روغن کلزا بر میزان ARA، EPA و DHAآرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا…………………………………………………………………………………….77
5-4- تاثیر غنی سازی با روغن کلزا بر میزان LA و ALAآرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا…………………………………………………………………………………….81
5-5- تاثیر غنی سازی با روغن کلزا بر میزان PUFA کل ، PUFA (n-6) و PUFA (n-3) درناپلی آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا…………………………………………………………….84
5-6- تاثیر غنی سازی با روغن کلزا بر میزان SFA، MUFAو TFA آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا…………………………………………………………………………………….86
5-7- مقایسه تیمارهای مختلف آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا به منظور انتخاب بهترین تیمار در هر گونه………………………………………………………………………………………87
5-8- مقایسه بهترین تیمارهای آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا………………………………..88
5-9- نتیجه گیری کلی……………………………………………………………………..89
5-10- پیشنهادات………………………………………………………………………….90
منابع………………………………………………………………………………………..93
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 4-1- طول کل و درصد بقا در آرتمیا فرانسیسکانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار)………………………………………………………..48
جدول 4-2- طول کل و درصد بقا در آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) …………………………………………………………50
جدول4-3- پروفیل اسیدهای چرب در ناپلیوس آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا پیش از غنی سازی…………………………………………………………………………………………….52
جدول 4-4- میزان اسیدهای چرب LA، ALA و ARA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا فرانسیسکانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) …………………………………………………………………………………………..53
جدول 4-5- میزان اسیدهای چرب LA، ALA و ARA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار)…………………………………………………………………………………………….56
جدول 4-6- میزان اسیدهای چرب EPA و DHA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا فرانسیسکانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار)……..58
جدول 4-7- میزان اسیدهای چرب EPA و DHA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار)…………..60
جدول 4-8- میزان اسیدهای چرب PUFA، PUFA(n-6) و PUFA(n-3) ( (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا فرانسیسکانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) …………………………………………………………………………………. 63
جدول 4-9- میزان اسیدهای چرب PUFA، (n-6)PUFA و (n-3) PUFA (میلی گرم در گرم نمونه تر) در آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) ………………………………………………………………………………………….. 65
عنوان صفحه
جدول 4-10- – میزان اسیدهای چرب SFA، MUFA و TFA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا فرانسیسکانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) …………………………………………………………………………………………….68
جدول 4-11- میزان اسیدهای چرب SFA، MUFA و TFA (میلی گرم در گرم نمونه تر ناپلی) در آرتمیا ارومیانا با تراکم های متفاوت ناپلی و غلظت های مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (میانگین ± انحراف از معیار) …. 71

فهرست اشکال
عنوان صفحه
شكل‌ 1-1: طرح‌ شماتيك‌ استفاده‌ از آرتميا در نقش‌ يك‌ حامل(Van Stappen, 1996)……………………..10
شكل‌ 3-1. تخم گشایی سیست آرتمیا در زوگ های 7 لیتری………………………………………………..38
شكل‌ 3-2. جداسازی ناپلیوس ها از سیست ها و پوسته ها……………………………………………………39
شكل‌ 3-3. غنی سازی ناپلیوس ها با استفاده از امولسیون…………………………………………………….40
شكل‌ 3-4. شمارش ناپلیوس ها به منظور محاسبه درصد بقا………………………………………………….42
شكل‌ 3-5. کشیدن طول کل ناپلیوس ها با استریومیکروسکوپ ………………………………………………42
شكل‌ 3-6. نمونه برداری ناپلی برای اندازه گیری میزان اسیدهای چرب……………………………………….43
شكل‌ 3-7. دستگاه GC برای تعیین میزان اسیدهای چرب…………………………………………………..45
ضمائم
عنوان صفحه
ضمیمه 1- مقایسه بهترین تیمارهای آرتمیا فرانسیسکانا از لحاظ طول کل و درصد بقا و میزان اسیدهای چرب………………………………………………………………………………………………………1
ضمیمه 2- مقایسه بهترین تیمارهای آرتمیا ارومیانا از لحاظ طول کل و درصد بقا و میزان اسیدهای چرب………………………………………………………………………………………………………2
ضمیمه 3- مقایسه بهترین تیمارهای دو گونه آرتمیا فرانسیسکانا و آرتمیا ارومیانا از لحاظ طول کل و درصد بقا و میزان اسیدهای چرب………………………………………………………………………………………3
علائم اختصاری

جدول 1- معرفی برخی از اسیدهای چرب با علامت اختصاری
علامت اختصاریاسیدهای چربARAآراشیدونیک اسیدEPAایکوزاپنتانوئیک اسیدDHAدوکوزاهگزانوئیک اسیدLAلینولئیک اسیدALAلینولنیک اسیدSFAمیزان اسیدهای چرب اشباعMUFAمیزان اسیدهای چرب اغیراشباع با یک پیوند دوگانه(n-6)HUFAمیزان اسیدهای چرب بلند زنجیر امگا 6(n-3)HUFAمیزان اسیدهای چرب بلند زنجیر امگا 3PUFAمیزان اسیدهای چرب اغیراشباع با چند پیوند دوگانه(n-6)PUFAمیزان اسیدهای چرب اغیراشباع با چند پیوند دوگانه سری n-6(n-3)PUFAمیزان اسیدهای چرب اغیراشباع با چند پیوند دوگانه سری n-3TFAمیزان کل اسیدهای چرب

جدول 2- معرفی اسیدهای چرب با اسم عمومی و فرمول شیمیایی
اسم عمومی اسیدهای چربفرمول شیمیایی اسیدهای چربمیریستیک اسیدC14:0پالمیتیک اسیدC16:0استئاریک اسیدC18:0آراشیدیک اسیدC20:0بهنیک اسیدC22:0لیگنوسریک اسیدC24:0میریستولئیک اسیدC14:1n5پالمیتولئیک اسیدC16:1n7اولئیک اسیدC18:1n9واکسنیک اسیدC18:1n7ایکوزنوئیک اسیدC20:1n9اروسیک اسیدC22:1n9نرونیک اسیدC24:1n9لینولئیک اسیدC18:2n6 cisآراشیدونیک اسیدC20:4n6ایکوزادینوئیک اسیدC20:2n6لینولنیک اسیدC18:3n3ایکوزاپنتانوئیک اسیدC20:5n3ایکوزاترینوئیک اسیدC20:3n3دوکوزاهگزانوئیک اسیدC22:6n3
1-1- مقدمه
یکی از مشکلات موجود در پرورش ماهیان، پرورش مراحل اولیه یا نوزادی آن ها است که دارای رشد بطئی همراه با تلفات بالا می باشد (Girri et al., 2002). در پرورش لارو آبزیان اصلي ترين مسئله، تامين غذايي مناسب با كيفيت بالاست كه به راحتي توسط لارو آن ها پذيرفته و هضم شود (Kim et al., 1996). منابع عمده انرژی متابولیک در طول مراحل جنینی و لاروی قبل از تغذیه فعال در ماهیان، چربی ها و اسیدهای آمینه می باشند. در زمان تخم گشایی، لارو دارای کیسه زرده، مقادیر بالایی از این منابع انرژی را دارد اما میزان آن ها در طول مرحله تغذیه درونی کاهش می یابند (Evans et al., 2000)، بنابراین لارو با تغذیه آغازین، به غذای زنده ای نیاز دارد که به اندازه کافی این منابع انرژی را دارا باشد.
به دلیل متناسب نبودن اندازه دهان لارو بسیاری از ماهیان دریایی و برخی از ماهیان آب شیرین با ذرات غذای مصنوعی و عدم تامین نيازهای غذایی لاروها توسط این نوع مواد غذایی، استفاده از آنها در مراحل اولیه لارو آبزیان امکان پذیر نمی باشد در حالی که استفاده از غذای زنده در پرورش لارو آبزیان مختلف با رژيم غذای طبيعی آن ها همخوانی دارد و بیشتر قابل پذیرش و استفاده است (آق، 1381). پرورش موفقيت آميز آبزیان به قابليت دسترسي به غذاي مناسب بستگي دارد تا بتواند رشد و خصوصاً سلامتي را در مراحل نوزادي و لاروی تضمين نمايد.
استفاده از غذای زنده در تغذیه آغازین بسیاری از گونه های پرورشی ماهی و میگو جهت بهبود وضعیت تغذیه ای، ضریب رشد و کاهش میزان تلفات لاروها از پیشرفت شایان توجهی در امر آبزی پروری به شمار می رود. امروزه در بین غذاهای زنده مورد استفاده در تغذیه آبزیان مختلف از جمله پرورش میگوهای پنائیده، میگوی دراز آب شیرین، پرورش ماهیان دریایی و آب شیرین و ماهیان آکواریومی، از ناپلئوس های آرتمیا، در سطح وسیعی به عنوان غذای آغازین استفاده می شود (آذری تاکامی و همکاران، 1386).
ناپلی آرتمیا به عنوان بهترین غذای زنده قابل دسترس، به طور وسیع برای پرورش لارو ماهیان دریایی و سخت پوستان در تمام جهان مورد استفاده قرار می گیرد (Laven et al., 1989). مهم ترين عامل براي استفاده از آرتميا به عنوان غذاي زنده، ارزش غذايي آن به خصوص در مرحله ناپليوس است كه داراي بیش از 60 درصد پروتئين و 15 درصد چربي بوده و همچنين كليه اسيدهاي آمينه ضروري و اكثر اسيدهاي چرب را در حد مطلوب دارا مي باشد (Ahmadi et al., 1990).
با وجود ميزان بالاي پروتئين و چربي، نتايج تحقيقات انجام شده بيانگر اين موضوع مي باشد كه اكثر گونه هاي آرتميا از جمله آرتميا اورميانا (Artemia urmiana) داراي مقادير اندكی از اسيدهاي چرب غير اشباع بلند زنجير سري امگا 31 به خصوص اسيد ايكوزاپنتانوئيك2 بوده و فاقد اسيد چرب دوكوزاهگزانوئيك3 هستند (Watanabe, 1993). لذا غني سازي ناپليوس آرتميا جهت بالا بردن ارزش غذايي آن امري ضروري است.
مطالعات نشان داده اند که اسیدهای چرب ضروری (EFA) از قبیل دکوزاهگزانوئیک اسید ( DHA ،3-n22:6)، ایکوزاپنتانوئیک اسید ( EPA،3-n20:5) و آراشیدونیک اسید ( ARA،6-n20:4) در تغذیه لارو ماهیان اهمیت زیادی دارند (Takeuchi.,1997; McEvoy et al., 1998; Sargent et al., 1999; Estevez et al., 1999). این اسیدهای چرب جزء فسفولیپیدها هستند که ساختار حساسی دارند و از اجزای فیزیولوژیکی غشای سلول های اکثر بافت ها به شمار می روند. با این وجود، معمولاً در مراحل اولیه تغذیه لاروی از غذای زنده از قبیل روتیفر و آرتمیا استفاده می شود که به طور طبیعی از لحاظ این اسیدهای چرب فقیر هستند. بنابراین، غنی سازی غذاهای زنده با چربی های غنی از اسیدهای چرب ضروری، برای رشد بهتر و بقا در طول دوره دگردیسی ضروری می باشد (Rainuzzo et al., 1997).
این غذاهای زنده (آرتمیا و روتیفر) صافی خوار4 هستند و به طور موفقیت آمیزی به عنوان حامل زیستی، از طریق روش غنی سازی برای انتقال مواد مغذی ضروری برای لاروهای شکارچی به کار می روند (Leger et al., 1986; Citarasu et al., 1998; Immanuel et al., 2004). آرتمیا طی فرایند غنی سازی می تواند به عنوان حامل مواد مختلفی نظیر انواع ترکیبات مغذی (Watanabe et al., 1983)، عوامل ضدمیکروبی (Dixon et al., 1995a,b) و انواع واکسن ها (Campbell et al., 1993) عمل کند و برای انتقال پروبیوتیک ها و ترکیبات تحریک کننده سیستم ایمنی به منظور افزایش مکانیسم دفاعی میزبان (Gatesoupe, 1999) استفاده شود و ممکن است همه این ها با بهبود خواص میکروفلورهای داخل سیستم گوارشی، تاثیر مثبتی روی موجود میزبان داشته باشند.
قابلیت استفاده از آرتمیا به عنوان منبع مناسب اسیدهای چرب ضروری، اسیدهای آمینه، ویتامین ها، رنگدانه ها، آنتی بیوتیک ها و هورمون ها باعث گردیده تا این موجود از جایگاه ویژه ای برخوردار باشد و روز به روز بر اهمیت و دامنه استفاده از آن افزوده شود (Bengeston et al., 1991). غنی سازی آرتمیا با مواد ذکر شده می تواند با بهبود رشد، بقا و مقاومت لارو تاثیر بسزایی بر افزایش تولیدات آبزی پروری داشته باشد (Van Stappen., 1996).
طبق مطالعات صورت گرفته روی غنی سازی آرتمیا با اسیدهای چرب و روغن ها، اختلاف در میزان اسیدهای چرب EPA و DHA در آرتمیای غنی شده، تفاوت میزان این اسیدهای چرب را در منابع محیط غنی سازی از لحاظ کمی و کیفی (مثلاً روغن ماهی یا جلبک) نشان می دهد.
افزایش جهانی تولیدات آبزی پروری و کاهش ذخایر ماهیان مورد استفاده جهت تولید روغن ماهی، یافتن جایگزینی برای روغن ماهی در جیره غذایی ماهیان پرورشی را به مشکلی اساسی در صنعت آبزی پروری تبدیل کرده است (Bell et al., 2002; Mourente et al., 2005). روغن های گیاهی که غنی از اسیدهای چرب غیراشباع 18 کربنی (C18 PUFA) و اکثراً عاری از اسیدهای چرب غیراشباع گروه امگا 3(n-3 HUFA) شامل ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) و دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) که به مقادیر زیاد در روغن ماهی یافت می شوند، نماینده های شاخصی برای این جایگزینی می باشند (Mourente et al., 2005; Huang et al., 2007). تولید جهانی روغن های حاصل از دانه های گیاهی در سال های اخیر به طور پیوسته افزایش یافته، به طوری که قیمت آن ها نسبتاً ثابت و قابلیت دسترسی آن ها بیشتر شده است. در میان روغن های گیاهی آفتابگردان و کلزا و سویا، روغن کلزا نتایج بهتری از لحاظ میزان اسیدهای چرب برای غنی سازی ناپلی آرتمیا داده است (کاظمی، 1389) همچنین روغن کلزا به میزان زیادی در داخل کشور تولید می شود بنابراین استفاده از این روغن، به دلیل داشتن مقادیر بالایی از اسیدهای چرب 18 کربنه نظیر اسید لینولئیک و اسید لینولنیک می تواند نیازهای ماهیان آب شیرین و لب شور را به اسیدهای چرب تامین نماید، به همین دلایل در این تحقیق از این روغن استفاده شد. با توجه به تحقیقاتی که قبلاً در پژوهشکده آرتمیا در ارتباط با استفاده از آرتمیای غنی شده با روغن های گیاهی از جمله روغن کلزا در تغذیه لارو ماهی قزل آلا انجام شده است، می توان پیش بینی کرد که جایگزینی کامل این روغن به جای روغن ماهی در غنی سازی آرتمیا، می تواند وابستگی به روغن ماهی را که عمدتاً از خارج از کشور وارد می شود از بین برد که این امر می تواند به توسعه صنعت آبزی پروری کمک قابل توجهی نماید.
میزان موفقیت در اصلاح پروفیل اسیدهای چرب ناپلیوس تحت تاثیر رژیم غذایی غنی سازی، شرایط غنی سازی و گونه آرتمیا قرار می گیرد. اگرچه درباره غنی سازی ناپلیوس آرتمیا ارومیانا و آرتمیا فرانسیسکانا با غلظت های متفاوت روغن ها تحقیقات متعددی صورت گرفته است، ولی درباره بهینه سازی غنی سازی ناپلیوس آرتمیا ارومیانا و آرتمیا فرانسیسکانا با روغن کلزا به منظور تعیین شرایط بهینه برای غنی سازی آن ها و مقایسه آن ها از این لحاظ تحقیقی صورت نگرفته است. بدین جهت و با توجه به اهمیت بسیار زیاد ترکیب اسیدهای چرب در تغذیه آغازین لارو میگو و ماهیان پرورشی و افزایش مقاومت آن ها در برابر استرس های محیطی و نیز افزایش ارزش غذایی ناپلیوس ها برای پرورش لارو آبزیان لازم است که شرایط بهینه غنی سازی ناپلیوس آرتمیا ارومیانا و آرتمیا فرانسیسکانا مورد بررسی قرار گیرد که در تحقیق حاضر سعی شده تا تراکم ناپلی، غلظت روغن و زمان بهینه برای حداکثر غنی سازی و بقای این دو گونه با روغن کلزا به دست آید. امید است که نتایج حاصل از این تحقیق گامی در پیشرفت و توسعه بیشتر صنعت آبزی پروری کشور باشد.
1-2- کلیات
1-2-1- بررسی عمومی آرتمیا
آرتمیا سخت پوست نسبتاً کوچک و ظریفی است که از آب های شور تا خیلی شور که میزان املاح آن ها ممکن است تا چند برابر آب دریا باشد، زندگی می کند. اسم و جنس این سخت پوست به زبان لاتین با توجه به شکل ظاهری آن آرتمیا به معنی گوشواره آبی می باشد. در زبان انگلیسی به آن Artemia یا Brine shrimp می گویند. طول آرتمیا در نرها حدود mm 12-8 و در ماده ها mm 15-10 است البته گاهی ممکن است طول آن ها به mm 20 هم برسد. نرها کوچکتر از ماده ها بوده و دارای یک جفت انبرک می باشند که آن ها را از ماده ها متمایز می سازد. مشخصه مهم ماده ها نیز داشتن کیسه تخمی است که در ابتدای ناحیه شکمی قرار می گیرد (Persoone and Sorgeloos, 1980).

1-2-2- تاریخچه آرتمیا
با وجود اینکه بشر از زمان های بسیار قدیم به وجود آرتمیا در دریاچه های شور پی برده بود ولی اولین گزارش مکتوب درباره آرتمیا توسط Schlosser در سال 1756 میلادی به ثبت رسیده است. او آرتمیا را در نمونه های آبی که از آبگیرهای شور در نزدیکی Lymington انگلستان تهیه شده بود، مشاهده کرد (Sorgeloos, 1980).
بعد از وی لینه (Linnaeus) در سال 1758 میلادی آرتمیا را تحت عنوان خرچنگ آب شور (Cancer Salinas) نامگذاری نمود و در سال 1891 شخصی به نام لیچ آن را تحت عنوانArtemia salina نامگذاری نمود. البته قبل از این نامگذاری های علمی، بومیان مناطق مختلف دنیا، از زمان های بسیار قدیم آن ها را تحت عناوین مختلفی از جمله Verme de sale، Bahar el dud sofereg، Fezzan wurm، Brine worm، Salztierchen و غیره می شناختند. حتی سرخپوستان و لیبیایی ها از آن به عنوان خوراک انسان نیز استفاده می کرده اند (Sorgeloos, 1980). آرتمیای دریاچه ارومیه اولین بار در سال 1899 میلادی توسط شخصی به نام Gunther گزارش شد و در سال 1976 میلادی توسط Bowen و Clark به عنوان گونه ای جداگانه به نام Artemia urmiana شناخته و نامگذاری شد.
ارزش غذایی و کاربرد آرتمیا در تغذیه آبزیان در سال 1933 میلادی توسط Alvin Seal در آمریکا و در سال 1939 توسط Rollebson در نروژ مشخص و ثابت گشت و بدین ترتیب از سال 1939 کاربرد آن در آبزی پروری رایج گردید. در ایران برای اولین بار در سال 1351 در پرورش ماهیان خاویاری از آرتمیا استفاده شد (Sorgeloos, 1980).
با روشن شدن ارزش غذایی و کاربرد آرتمیا در تغذیه ماهیان پرورشی، برای اولین بار آکواریوم عمومی سانفرانسیسکو موفق به جمع آوری و خشک کردن تخم مقاوم آن که اصطلاحاً سیست نامیده می شود، گردید. از نیمه دوم قرن بیستم به بعد مطالعات و تحقیقات وسیعی در رابطه با ریخت شناسی، بوم شناسی، بافت شناسی، ژنتیک، بیوشیمی، توکسیکولوژی و زیست شناسی مولکولی و بسیاری از موضوعات دیگر آرتمیا آغاز گردیده و سال به سال گسترش بیشتری یافته است (Sorgeloos, 1980).

1-2-3- اهمیت اقتصادی آرتمیا
عرضه سيست آرتميا در بازارهاي جهاني از سال 1950 از دو منبع آن در آمريكا و يك منبع در كانادا آغاز شد. با گسترش تحقيقات پيرامون آرتميا و افزايش استفاده هاي متنوع از آن در آبزي پروري مشكل كمبود سيست آرتميا نمايان گشت. اهميت آرتميا در صنعت آبزي پروري و مشكلات ناشي از كمبود سيست آن در كنفرانس های مختلف بین المللی از زمانی که استفاده از ناپلی آن بطور وسیع در مرحله تغذیه لاروی شروع شد مطرح گشت ((1969) Provasoli ، 5FAOدر سال هاي 1972، 1976 و كنفرانس 6ASEAN در سال هاي 1976 و 1977) و در سال های بعد با توسعه جهشی این صنعت ارزش کاربردی آرتمیا بیشتر مشخص شد.
امروزه توليدات تجاري سيست آرتميا از آمریکا، چين، روسیه، ویتنام و تايلند وارد بازار جهاني مي شود. اما عرضه سيست هاي نامرغوب باعث آشكار شدن تفاوت ارزش غذايي گونه ها و سويه هاي مختلف آرتميا گشت. لذا مبناي قيمت سيست آرتميا به مرغوبيت سيست ها از نظر ارزش غذايي خصوصاً از لحاظ اسيد هاي چرب غير اشباع آلي، اندازه ناپلی و ميزان تفريخ آنها بستگي دارد. امروزه آمريكا و چين بزرگترين توليد كنندگان سيست و بيوماس آرتميا در جهان مي باشند و آمريكا به تنهايي 70% بازار جهاني آرتميا را در اختيار دارد و سالانه ميليون ها دلار از اين تجارت سود مي برد. جالب اينكه كشورهايی نظير تايلند و ويتنام بدون دارا بودن زيستگاه طبيعي آرتميا و فقط با پرورش مصنوعي آن سالانه هزاران تن بيوماس و سيست آرتميا توليد مي كنند (آق، 1381).
امروزه پرورش آرتمیا به یک صنعت مقتدر تبدیل شده و تعدادی از کشورها با تولید سیست و بیومس آرتمیا توانسته اند در کنار ایجاد درآمدهای ارزی برای تعداد زیادی از متخصصین و کارشناسان و همچنین در سطوح کارگری اشتغال ایجاد نمایند (آق، 1381).
سرمايه گذاري ثابت به ازاي هر 100 هكتار زمين در حدود بیست میلیارد ريال برآورد شده است در حالي كه سالانه مي تواند حدود پانزده هزار كيلو سيست خشك و حداقل 100 تن بيوماس آرتميا توليد كند. با توجه به اينكه ارزش سيست آرتميا در بازار هاي جهاني با توجه به كيفيت آن حدود 120 تا 250 دلار مي باشد بنابراين فقط ارزش سيست توليدي در يك سال با احتساب پائين ترين قيمت در همان سال اول، حدوداً يك ميليون دلار معادل حدود 40 میلیارد ريال يعني دو برابر كل سرمايه گذاري ثابت و جاری مي باشد. لذا سرمایه گذاری در این صنعت جزو اقتصادی ترین سرمایه گذاری ها به حساب می آید (آق، مکاتبات شخصی).

1-2-4- مزایای استفاده از آرتمیا برای پرورش دهندگان و آبزیان
از لحاظ آبزی پروری سهولت دسترسی، قابلیت نگهداری به مدت طولانی، سهولت حمل ونقل، آسان بودن روند پرورش، سهولت روند ضدعفونی سیست ها، متفاوت بودن اندازه و اشکال آن و قابلیت استفاده از آن به عنوان حامل، شاخص ترین عواملی هستند که موجب انتخاب آرتمیا به عنوان غذای آبزیان می گردد و از نظر آبزیان آرتمیا یک طعمه بسیار راحت، قابل دید، لذیذ و قابل هضم و مغذی و عاری از عوامل بیماری زا است (Leger et al., 1987).

1-2-5- کاربرد آرتمیا در تغذیه آبزیان
با توسعه پرورش آبزيان در سال هاي 1960 و 1970 استفاده از آرتميا به دليل عمل آوري آسان و ارزش غذايي بالاي آن براي موجودات لاروي، وسعت بيشتري يافت و تقريباً در همه جا گسترش پيدا نمود. تحقيقات نشان مي دهند كه آرتميا ميزان بازماندگی و رشد را در لارو کلیه آبزیان پرورشی افزایش می دهد. در ضمن آميلاز و تريپسين موجود در آرتميا، در گوارش مواد غذايي درون لوله گوارشي ماهيان و سخت پوستان شركت مي كند. تغذيه لارو ماهيان خاوياري با آرتميا به مراتب بهتر از كرم سفيد و دافني مي باشد که به طور متداول در مراکز تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری در ایران استفاده می شد و یا در حال حاضر استفاده می شود. استفاده از آرتمیا درصد مرگ و مير را در کلیه گونه های ماهیان خاویاری کاهش و رشد آن ها به مراتب افزایش می دهد (Agh et al., 2011; Noori et al., 2011).
آرتمیا در مراحل مختلف رشد و تحت فرآوری های متفاوت برای تغذیه آبزیان مورد استفاده قرار می گیرد:

1-2-5-1- سيست هاي پوسته زدايي شده
كوريون يا پوسته سخت روي جنين غير فعال آرتميا را مي توان با مواد شيميايي در طي فرایند پوسته زدايي جدا کرد. این روند شامل هیدراته کردن سیست ها، جدا نمودن کوریون به وسیله محلول هیپوکلریت وشستشوی سیست ها به منظور غیرفعال کردن هیپوکلریت می باشد. سیست های کپسول زدایی شده7 بیشتر در پرورش لارو ماهی و میگو مورد استفاده قرار می گیرد. استفاده از سیست های دکپسوله مزایایی از جمله عاری بودن از پوسته خارجی (قابل هضم تر برای آبزیان نسبت به سیست) و هر نوع باكتري، دارای محتوای انرژی بیشتر و نسبت به ناپلی کوچکتر و زمان تفريخ كوتاه تر، دارد. عیب عمده سیست دکپسوله (جنین) این است که غیرمتحرک و غیرشناورند بنابراین به سختی توسط شکارچی صید می شوند (Sorgeloos et al., 2001).

1-2-5-2- ناپليوس تازه تفريخ يافته
ناپليوس هاي مرحله اول و دوم لاروي آرتميا احتمالاً بيش از ديگر مراحل آرتميا در پرورش آبزيان مورد استفاده قرارمي گيرند (آق و نوری، 1376). ارزش غذايي آن ها به وجود اسيد هاي چرب غير اشباع خصوصاً EPA مربوط مي باشد (Leger et al., 1987). از مزاياي آن مي توان به اندازه كوچك، دارا بودن اندوخته غذایی فراوان (حتی از نوع اسیدهای آمینه آزاد)، قابل رويت بودن، دارا بودن مقادير زيادي آنزيم هاي پروتئولتيك (جهت هضم پروتئین خود لارو پس از خورده شدن توسط آبزیان) اشاره كرد (نوری، 1375). از اين ناپليوس ها مي توان در پرورش و تغذيه لاروي كليه ماهيان پرورشي وكليه ده پايان به جز لارو گونه هاي Penaeus در مراحل اولیه لاروی استفاده كرد.
1-2-5-3- متاناپليوس
متاناپلیوس به لارو آرتمیا در اینستارهای IIالی V اطلاق می شود. از مهمترین معایب متاناپلیوس این است که در صورت عدم تغذیه، 30-25% انرژی اش را در چند ساعت مصرف کرده و ذخیره غذایی و میزان اسیدهای آمینه آزاد آن کاهش می یابد (Sorgeloos et al., 1991). مهمترين عاملي كه استفاده از آنها را محدود مي كند اندازة بزرگ آنهاست كه تغذيه توسط لارو آبزيان را مشكل مي سازد. با این وجود به دلیل داشتن میزان انرژی بالاتر و صرف انرژی کمتر آبزی شکارچی برای خوردن متاناپلیوس نسبت به ناپلیوس (Bengetson et al., 1991) از مهمترین کاربرد آن ها می توان به تغذیه توسط لارو چند روزه یا چند هفته ای آبزیان اشاره کرد.

1-2-5-4- آرتمياي جوان و بالغ
این دو شکل آرتمیا تحت عنوان توده زنده آرتمیا شناخته می شوند. از مزاياي آن ها افزايش ميزان پروتئين و كاهش ميزان چربي است (Bengetson et al., 1991) كه در پرورش ميگو براي رشد و بلوغ جنسي سريعتر و در پرورش ماهيان آكواريومي استفاده مي شود (Sorgeloos et al., 1991).

1-2-5-5- آرتميا هاي خشك و منجمد تحت سرماي شديد
بيومس (توده زنده) آرتميا را مي توان بدون اينكه تغييري در تركيب غذايي آن ها به وجود آيد، به اين طريق نگهداري كرد. در سال های اخیر مصرف بیومس خشک آرتمیا (به صورت پودر، پولکی و لیوفلیزه) و بیومس منجمد آن در پرورش لارو سخت پوستان و ماهيان مورد توجه قرار گرفته است (Sorgeloos et al., 1991).

1-2-5-6- استفاده



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید