دانشگاه یزد
دانشگاه منابع طبیعی وکویرشناسی
گره محیط زیست
پایانامه
برای دریافت درجه کاشناسی ارشد
مهندسی محیط زیست
بررسی پسماندهای بیمارستانی
(موردمطالعه : بیمارستان شهدای تجریش تهران)
استاد راهنما:
دکتر هادی پوردارا
اساتید مشاور:
دکتر حسین اخوان زنجانی- دکتر شقایق خیری
پژوهش و نگارش :
سمانه سادات محسنی
پاییز 1392
تقدیم به پدرم
پدرم هر چه از تو می گویم باز هم کم می آورم که برایم خورشیدی شدی و از روشنایی ات جان گرفتم و در ناامیدی ها نازم را کشیدی و لبریزم کردی از شوق. اکنون حاصل دستان خسته ات رمز موفقیتم شد.
تقدیم به مادرم
مادرم، ای شوق زیبایی نفس کشیدن و ای روح مهربان هستی ام .تو رنگ شادی هایم شدی و لحظه ها را با تمام وجود از من دور کردی و عمری خستگی ها را به جان خریدی تا اکنون توانستی طعم خوش پیروزی را به من بچشانی.
تقدیم به همسرم
نشانه لطف الهی در زندگی من که سایه مهربانیت سایه سار زندگیم می باشد، تو که اسوه صبر و تحمل بوده و مشکلات مسیر را برایم تسهیل نمود. به خودم تبریک می گویم که تو را دارم و دنیا با همه بزرگیش مثل تو را ندارد …..
تقدیم به خواهرم
وجودش شادی بخش و صفایش مایه آرامش من است.
تقدیر و تشکر
سپاس و ستایش خدای را جل و جلاله که آثار قدرت او بر چهره روز روشن، تابان است و انوار حکمت او در دل شب تار، درفشان. آفریدگاری که خویشتن را به ما شناساند و درهای علم را بر ما گشود و عمری و فرصتی عطا فرمود تا بدان، بنده ضعیف خویش را در طریق علم و معرفت بیازماید.
ازپدر و مادر عزیزم… این دو معلم بزرگوارم… که همواره بر کوتاهی و درشتی من، قلم عفو کشیده و کریمانه از کنار غفلت هایم گذشته اند و در تمام عرصه های زندگی یار و یاوری بی چشم داشت برای من بوده اند.
از استاد با کمالات و شایسته؛ جناب آقای دکتر پوردارا که در کمال سعه صدر، با حسن خلق و فروتنی، از هیچ کمکی در این عرصه بر من دریغ ننمودند و زحمت راهنمایی این رساله را بر عهده گرفتند؛
از استادان صبورم ، جناب آقای دکتر اخوان و خانم دکتر خیری و خانم صبوحی مسئول بهداشت محیط بیمارستان که زحمت مشاوره این رساله را در حالی متقبل شدند که بدون مساعدت آنها در بیمارستان، این پروژه به نتیجه مطلوب نمی رسید؛
از استادان فرزانه و دلسوز؛ جناب آقای دکتر فخرزاده و جناب آقاي دکتر عظیم زاده که زحمت داوری این رساله را متقبل شدند؛ کمال تشکر و قدردانی را دارم.
درپایان از همسر عزیزم، به آن که سایبان عشق و آرامش وتکیه گاه امن و آسایش وبرترین آموزگار خوش بینی و امید من در دوران تحصیل بود تشکر و قدردانی می نمایم به پاس محبت و زحمات بی دریغش.
باشد که این خردترین، بخشی از زحمات آنان را سپاس گوید.
چکیده
رشد شهر نشینی منجر به تغییراتی در زمینه تولید و اجزا زباله‌های بیمارستانی داشته است و مدیریت صحیح دفع مواد زائد جامد بیمارستانی مسئله‌ای است که ارتباط مستقیم با سلامت و کنترل عفونت در جامعه دارد. این مواد زائد معمولاً در طی مراقبت و درمان بیماران تولید می‌گردد میزان این زباله‌ها در شهر‌ها ۵/۱ تا ۲ در صد زباله‌های تولیدی را تشکیل می‌دهند. هرچند میزان این مواد کم است اما می‌تواند باعث مخاطرات زیادی شود. این مطالعه تحقیقی است در ارتباط با نقش مدیریت در جمع آوری، حمل‌ونقل و دفع زباله‌های بیمارستانی در شهر تهران. مطالعه فوق بر روی بیمارستان دولتی شهدای تجریش در شهر تهران در سال ۱۳۹۱ صورت گرفته است. روش تحقیق بر اساس جمع آوری اطلاعات از بیمارستان‌ها با استفاده از یک چک لیست، پرسشنامه ، مشاهده در محل و آنالیز داده‌ها صورت گرفته است. نتایج حاصل از این مطالعه نشان می‌دهد که نقش مدیریت در امر کنترل پسماندهای بیمارستانی بسیار با اهمیت است چنانچه با تدوین استراتژی‌های کارآمد توسط مدیران و اجرای ان توسط کارکنان می‌توان تا حد زیادی در زمینه مدیریت پسماندهای بیمارستانی موفق بود. علاوه بر این با توجه به استانداردهای وزارت بهداشت وضعیت این بیمارستان در زمینه مدیریت پسماند نسبت به سایر بیمارستان‌های ایران مطلوب گزارش شد.

كلمات كليدي: بيمارستان – زباله عفوني – جمع آوري زباله – زباله خطر
فهرست مطالب
عنوانصفحه
فصل اول مقدمه و کلیات1
1-1 مقدمه2
1-2 ضرورت و اهمیت تحقیق5
1-3 اهداف تحقیق7
1-4 فرضیات تحقیق8
1-5 تعاریف پسماندهای مراکز بهداشتی- درمانی8
1-6 انواع طبقه بندی پسماند های بیمارستانی9
1-7 مخاطرات بهداشتی پسماند های بیمارستانی18
1-8 مدیریت پسماند بیمارستانی و لزوم توجه به آن19
1-8-1 تفکیک پسماند های بیمارستانی21
1-8-2 نگهداری موقت پسماند های بیمارستانی24
1-8-3 بازیافت و دفع پسماند های بیمارستانی25
1-8-4 حمل و نقل پسماند ها در داخل و خارج از سایت درمانی27
1-8-5 نگهداری سوابق مدیریتی پسماند29
1-8-6 آموزش ادواری کارکنان به منظور روزآمد کردن دانش آن ها29
1-9 برنامهریزی مدیریتی و بهینهسازی سیستمهای جمعآوری و دفع پسماند در مراکز درمانی 31
1-10 نقش مدیران بیمارستان  در مدیریت پسماندهای  بیمارستانی34
1-11جنبه های اقتصادی در مدیریت پسماندهای بیمارستانی37
فصل دوم بررسی منابع39
فصل سوم روش تحقیق51
3-1- منطقه مورد مطالعه52
3-1-1 تاریخچه بیمارستان شهدای تجریش53
3-1-2 چارت سازمانی بیمارستان شهدای تجریش54
3-1-3 خدمات بیمارستان شهدای تجریش54
3-2 روش تحقیق56
3-3 جامعه آماری، روش نمونه گیری و تعیین حجم نمونه56
3-4 ابزار جمع آوری اطلاعات56
3-5 اعتبار57
3-6 متغییر ها58
3 -7روش جمع آوری اطلاعات58
3-8 روش های آماری مورد استفاده جهت تجزیه و تحلیل داده ها59
فصل چهارم نتایج61
4-1 بررسی و توصیف گزارشات و آییننامههای مصوب و برنامههای عملیاتی موجود در بیمارستان62
4-1-1 آخرین برنامه عملیاتی مدیریت اجرایی پسماند پزشکی در بیمارستان شهدای تجریش مصوب(6/91)63
4-2 توصيف دادههای مربوط به پرسشنامه پژوهشگر ساخته74
4-2-1 ویژگی های فردی پاسخگویان74
4-2-1-1 جنسیت پاسخگویان74
4-2-1-2 سن75
4-2-1-3 سطح تحصیلات76
4-2-1-4 مدت ساعت کاری در شبانه روز77
4-2-1-5 سابقه کاری77
4-2-1-6 نظرات پاسخگويان در زمینه میزان اهمیت و تاثیر سیاست ها و استراتژی‌های مدیریت پسماندهای بیمارستانی78
4-2-1-7 بررسی تفاوت سطوح دانشی کارکنان در اجرای مدیریت پسماندهای بیمارستانی79
4-2-1-8 نظرات پاسخگويان در زمینه تاثیر تفاوت جنسیتی کارکنان در مدیریت پسماند80
4-2-1-9 نظرات پاسخگويان در زمینه ارتباطبینمدیریت ناکارآمد با افزایش بیماری‌های شغلی 81
4-2-1-10 نظرات پاسخگويان در زمینه میزان اهمیت فاکتورهای موثر بر اجرای مدیریت پسماند بیمارستانی82
4-3 تحلیل همبستگی متغیرهای فردی با نظرات آنان83
4-3-1 ميزان همبستگي متغيرهای فردی پرسنل با نظرات آنان در زمینه میزان اهمیت سیاست ها و استراتژی های مدیریت پسماندهای بیمارستانی83
4-3-2 ميزان همبستگي متغيرهای فردی پرسنل با میزان سطوح دانشی کارکنان در اجرای مدیریت پسماندهای بیمارستانی84
4-3-3 ميزان همبستگي متغيرهای فردی پرسنل با نظرات آنان در زمینه میزان بکارگیری کد بندی رنگی جهت تفکیک پسماندهای بیمارستانی85
4-3-4 ميزان همبستگي متغيرهای فردی پرسنل با میزان ابتلا به عفونت به علت عدم رعایت ایمنی85
4-3-5 ميزان همبستگي متغيرهای فردی پرسنل با نظرات آنان در زمینه میزان اهمیت فاکتورهای موثر بر اجرای مدیریت پسماند بیمارستانی86
4-3-6 ميزان تعیین تفاوت‌های موجود در متغیرهای تحقیق در دو گروه جنسی کارکنان87
4-4 بررسی استاندارد بودن نتایج حاصل از چک لیست88
4-4-1 کلیات88
4-4-2 بررسی برنامه های مدیریت پسماند88
4-4-3 بررسی وضعیت نیروي انسانی درگیر در مدیریت پسماندهاي بیمارستانی88
4-4-4 بررسی وضعیت تفکیک، بسته بندي وجمع آوري پسماند89
4-4-5 بررسی و ضعیت حمل پسماند91
4-4- 6 بررسی محل نگهداري موقت پسماند91
4-4-7 بررسی وضعیت واحد امحاء پسماند92
4-5 بحث و نتیجه گیری93
4-6- محدودیتهای تحقیق97
4-7 پیشنهادات97
فصل پنجم منابع و مآخذ99
ضمائم109
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 1-1 : تعداد از راديو اكتيوهاي مورد استفاده در بيمارستانها و مراكز بهداشتي درماني10
جدول 1-2 : كد گذاري رنگي پيشنهاد شده براي مواد زائد مراكز بهداشتي و درماني23
جدول 1-3 : روش های دفع انواع پسماندهای بیمارستانی27
جدول 1-4: جدول متغییر ها58
جدول4-1 : شناسنامه بیمارستان شهدای تجریش62
جدول4-2 : تفکیک بخش های بیمارستان شهدای تجریش62
جدول 4-3: فهرست بخش های فعال واحد64
جدول 4-4: فهرست امکانات و تجهیزات موجود مدیریت اجرایی پسماندها65
جدول 4-5: تشریح امکانات و تجهیزات مورد نیاز66
جدول 4-6: تشریح منابع انسانی مورد نیاز66
جدول 4-7: توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر جنسیت74
جدول 4-8: توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر سن75
جدول 4-9: توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر سطح تحصيلات76
جدول 4-10: توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر مدت ساعت کاری در شبانه روز77
جدول 4-11: توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر سابقه کاری78
جدول 4-12: توزيع فراوانی پاسخگويان از نظرتاثیر و اهمیت سیاست ها و استراتژهای مدیریت پسماندهای بیمارستانی79
جدول 4-13: توزيع فراوانی پاسخگويان برای تفاوت سطوح دانشی کارکنان در اجرای مدیریت پسماندهای بیمارستانی80
جدول 4-14: توزيع فراوانی پاسخگويان مرد از نظر میزان بکارگیری کد بندی رنگی جهت تفکیک پسماندهای بیمارستانی81
جدول 4-15: توزيع فراوانی پاسخگويان به ارتباط بین مدیریت ناکارآمد با افزایش بیماری های شغلی82
جدول 4-16: توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر میزان اهمیت فاکتورهای موثر بر اجرای مدیریت پسماند بیمارستانی83
جدول 4-17: ميزان همبستگي متغيرهای فردی پرسنل با نظرات آنان در زمینه میزان اهمیت سیاست ها و استراتژ ی های مدیریت پسماندهای بیمارستانی84
جدول 4-18 ميزان همبستگي متغيرهای فردی پرسنل با میزان سطوح دانشی کارکنان در اجرای مدیریت پسماندهای بیمارستانی84
جدول 4-19 ميزان همبستگي متغيرهای فردی پرسنل با نظرات آنان در زمینه میزان بکارگیری کد بندی رنگی جهت تفکیک پسماندهای بیمارستانی85
جدول 4-20: ميزان همبستگي متغيرهای فردی پرسنل با میزان ابتلا به عفونت به علت عدم رعایت ایمنی86
جدول 4-21: ميزان همبستگي متغيرهای فردی پرسنل با نظرات آنان در زمینه میزان اهمیت فاکتورهای موثر بر اجرای مدیریت پسماند بیمارستانی86
جدول 4-22: نتایج آزمون t مستقل در دو گروه جنسی کارکنان87
جدول4-23 میزان همبستگی دیدگاه های کارکنان در زمینه های مختلف مطرح شده در پرسشنامه94
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل1-1: درصد پسماندهای تولید شده در واحدهای بیمارستانی9
شکل1-2 : تصاویر برخی از پسماند های بیمارستانی17
شکل1-3: چرخه مدیریت پسماند های بیمارستانی21
شکل 1-4 : علامت هاي مورد استفاده جهت برچسب گذاري24
شکل1-5: درصد استفاده ازانواع ترولی در ایران28
شكل1-6: تجهيزات حفاظت فردي توصيه شده براي كارگران مرتبط با حمل ونقل زائدات بيمارستاني31
شکل1- 7: هرم مدیریت پسماندها با رویکرد کاهش تولید و بازیافت32
شكل1-8 : تشكيلات مديريت مواد زائد بيمارستاني37
شکل 3-1: نقشه دسترسی به بیمارستان شهدای تجریش52
شکل 3-2: بیمارستان شهدای تجریش53
شکل 3-3 چارت سازمانی بیمارستان شهدای تجریش54
شکل 4-1: هدف برنامه اجریی63
شکل 4-2: میانگین سالانه پسماندها در سال 139067
شکل4-3: میانگین سالانه پسماندها در سال 139167
شکل 4-4: سطل پسماندهای شیمیایی و معمولی69
شکل 4-5 سطل پسماند های عفونی و سماند های پرتوزا69
شکل 4-6 Safety Box70
شکل 4-7 توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر جنسیت75
شکل4-8 توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر سن75
شکل4-9 توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر سطح تحصيلات76
شکل 4-10 توزيع فراوانی پاسخگويان از نظرمدت ساعت کاری در شبانه روز77
شکل4-11 توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر سابقه کاری78
شکل4-12 توزيع فراوانی پاسخگويان از نظرتاثیر و اهمیت سیاست ها و استراتژی های مدیریت پسماندهای بیمارستانی79
شکل4-13: توزيع فراوانی پاسخگويان برای تفاوت سطوح دانشی کارکنان در اجرای مدیریت پسماندهای بیمارستانی80
شکل4-14 توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر میزان بکارگیری کد بندی رنگی جهت تفکیک پسماندهای بیمارستانی81
شکل4-15توزيع فراوانی پاسخگويان به ارتباط بین مدیریت ناکارآمد با افزایش بیماری های شغلی82
شکل4-16: توزيع فراوانی پاسخگويان از نظر میزان اهمیت فاکتورهای موثر بر اجرای مدیریت پسماند بیمارستانی83
فصل اول
مقدمه و کلیات
1-1 مقدمه
انسان بزرگترین کاربر زمین است و برای فراهم آوردن نیاز خود، بیشترین بهره را از زمین می برد. این بهره‏‏‏‏‏‏‏‏‌‏‏وری روز افزون، بدون پیامد نیست. انسان به نسبت بهرهمندی از طبیعت برای فراهم آوردن خوراک و پوشاک و ساخت و پرداخت دستگاههایی که شیوه و روند زندگی را بهبود میبخشد، پسماند و دوریز تولید می کند. پسماندهای که برخی به طبیعت باز میگردند، برخی بازیافت شده، دوباره به چرخه تولید و بهره وری باز میگردند و برخی دیگر که روی دست طبیعت و انسان میمانند و چاره ای نمیماند مگر کاستن خطر و آلودگی آنها و پنهان کردن آن در دل خاک تا شاید خاک خود راهی برای دگرگونی و بازیافت این مواد باشند.
پسماندهاي پزشكي يا بهداشتي1، كليه پسماندهاي توليد شده توسط واحدهاي تأمين وحفظ سلامت، مؤسسات تحقيقاتي و آزمايشگاه ها را دربر ميگيرد يا به عبارت ديگر به كليه پسماندهاي عفوني وزيان آور ناشي از بيمارستانها، مراكز بهداشتي ودرماني، آزمايشگاههاي تشخيص طبي وساير مراكز مشابه گفته ميشود. از منابع عمده زايدات بيولوژيكي، بيمارستانها، آزمايشگاهها و مراكز تحقيقات پزشكي هستند.
طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت2، پسماندهای بیمارستانی، کلیه پسماندهای تولید شده توسط واحدهای تامین وحفظ سلامت، موسسات تحقیقاتی و آزمایشگاهها را در بر مسی گیرد. این تعریف حتی پسماندهای تولید شده درمنازل (مانند تزریق انسولین، دیالیز و …) را نیز شامل میشود(WHO, 1999).
با توجه به حجم تولید بالای پسماند توسط مراکز بهداشتی- درمانی که به طور نمونه در سال 1385 به 80 تن پسماند بیمارستانی در شهر تهران به ازای هر روز رسیده و عدم استفاده از فناوریهای لازم جهت بی خطر سازی و دفن بهداشتی ،مردم و ارگانهای مرتبط را با چالشی بزرگ روبرو کرده است. همچنین پسماندهاي بيمارستاني به دليل داشتن انواع‌ گوناگونی از میکروارگانیسم‌ها مانند باکتری‌های استافیلوکوک‌ و استرپتوکوک، باسیل سل و کزاز، ویروس هپاتیت(هپاتیت‌ ب و ث) و ویروس ایدز و بسیاری دیگر از میکروبهای‌ بیماریزا مخلوطهاي ميكروبي و عفوني جزء خطرناكترين پسماندهاي جامعه شهري محسوب ميگردند‌‌‌‌(نوری، 1369).
لذا بيﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺻﺤﯿﺢ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫـﺎي بيمارستاني، اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺮوز و ﺷﯿﻮع ﺑﯿﻤﺎريﻫﺎ و اﭘﯿﺪﻣﯽﻫﺎي ﻣﻨﻄﻘهاي وﺷﻬﺮي را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ. اﯾﻦ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎ ﯾﮏ ﺧﻄـﺮ ﺟـﺪي ﺑـﺮاي ﺳﻼﻣﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﺷـﻮند(and Fabres, 1998 .( Tissat
چندین دهه است که مدیریت پسماند های بیمارستانی در دستور کار کشورهای جهان قرار گرفته است و کشورهای پیشگام در این زمینه به پیشرفت ها و دستاوردهای سودمندی دست یافته اند و افزون بر تلاش برای بهبود شرایط زندگی بستری اقتصادی را نیز فراهم ساخته اند. با وجود روشهاي نوين جهت دفع پسماندهاي بيمارستاني در بسياري از مناطق كشور دفع اين پسماندهاي خطرناك همچنان به روش سنتي و از طريق ” دفن ” صورت مي‌گيرد. دفن پسماندهاي بيمارستاني، علاوه بر آلودگي‌هاي زيستمحيطي و آبهاي زيرزميني، خطر گسترش برخي از بيماريها را در پي دارد. دفن پسماندهاي بيمارستاني و عفوني به شيوههاي كنوني در كشور ميتواند عواقب وپيامدهاي جبران ناپذيري بدنبال داشته باشد(سید محمدی، 1383).
درحال حاضر در بيشتر كشورهاي دنيا دفن پسماندهاي بيمارستاني به روش بيخطر كردن و استريل كردن صورت ميگيرد و اين شيوه جايگزين دفع كردن پسماندهاي بيمارستاني از طريق پلاسما كردن و دستگاه زباله سوز شده است. دفن پسماندهاي بيمارستاني به روش كنوني و همچنين استفاده از زباله سوز به دليل آلودگي‌هايي كه به همراه دارد به عنوان يك بحران جدي تلقي ميشود. در زمان حاضر پسماندهاي عفوني مراكزبهداشتي درماني، مطبها و آزمايشگاههاي تشخيص طبي و مراكز درماني از جمله بيمارستانها با پسماند‌هاي شهري امحاء ميگردد كه بر بهداشت و سلامت مردم تاثيرگذار است. پسماندهاي شهري قابل بازيافت و تبديل به كود و قابل استفاده در سطح شهر ميباشد و به اين علت مخلوط نمودن پسماندهاي شهري و بيمارستاني تهديدي است براي بهداشت شهروندان و كاركنان بخش خدمات شهري شهرداريها وسازمانهاي مديريت پسماند كه با اين قبيل پسماندها درتماس ميباشند. كشورهاي پيشرفته و توسعه يافته پيش از اين از زباله سوز و سپس از طريق پلاسما، اقدام به امحاء پسماندهاي عفوني مي‌كردند(Armbruster, 1998 ).
خريد تجهيزات براي بي‌خطركردن پسماندهاي بيمارستاني به روش روز دنيا، مستلزم اعتبارات زيادي است كه مي بايست از طرف دولت تامين گردد. مدیریت پسماندهای بیمارستانی نزدیک به پنج سال است که در ایران به اجرا گذاشته شده و سازمانهای بهداشت و درمان،محیط زیست و شهرداریها به لحاظ قانونی دستاندر کار اجرایی آن و نظارت بر مدیریت درست آن شدهاند(سازمان شهرداری، 1391).
پسماندهاي ويژه طبق قانون مديريت پسماند، مصوبه 9 خرداد 1383 شامل چند گروه اصلي ميباشد. مهم‌ترين اين گروه پسماندها،‌ پسماندهاي بيمارستاني بوده كه نقش بسزايي در به خطر انداختن سلامت شهروندان دارد. اصول درست اين شيوه ها در استانداردهاي ناظر بر بهداشت محيط و حفاظت محيط ‌زيست از قبيل استاندارد EPA مربوط به ايالات متحده آمريكا و راهنماي EC مربوط به اتحاديه اروپا است. پسماندهاي بيمارستاني شامل عفوني، پاتولوژيك، اجسام تيزوبرنده، دارويي، سرطان‌زا، شيميايي، راديواكتيو، براساس برآوردهاي سازمان جهاني بهداشت در صورت تفكيك مناسب پسماندها، پسماندها شامل 80 درصد پسماندهاي عادي مراكز درماني، 15 درصد پسماندهاي پاتولوژيكي و عفوني، يك درصد اجسام تيزوبرنده، سه درصد پسماندهاي شيميايي و دارويي و كمتر از يك درصد پسماندها مخصوص مواد راديواكتيو، كپسول‌هاي گاز، دماسنج‌هاي جيوه‌اي شكسته و باطري‌هاي استفاده شده ميباشد. شيوههاي از بين بردن پسماندها شامل سوزاندن به وسيله زباله ‌سوز، ضدعفوني شيميايي، عمليات حرارتي مرطوب، عمليات حرارتي خشك، استفاده از امواج ميكروويو، دفن كردن يا انباشته‌سازي و بي‌حركت سازي است.
درحال حاضر بيمارستانها بيشترين مقدار پسماندهاي خطرناك را توليد ميكنند. ميزان توليد پسماندها، وابسته به عوامل زيادي همانند درآمد سرانه و استانداردهاي بهداشتي كشورهاست بر پايه همين امر، در كشورهاي با درآمد متوسط و كم، توليد پسماند كمتر از كشورهایی است كه درآمد سرانه آنها بالاتر است. در مراكز درماني كه طرح مديريت تفكيك اجزاء پسماند در آنها اجرا مي‌شود، ميزان پسماندهاي خطرناك توليدي، نسبت به مراكز درماني كه فاقد مديريت تفكيك پسماندها هستند، بسيار كمتر است. شوربختانه به دليل نهادينه نشدن فرهنگ تفكيك اجزاء پسماند در مبداء توليد و عدم درك اين مسئوليت توسط مديران مراكز درماني، ميزان توليد پسماندهاي بيمارستاني در كشورمان، رقم بسيار بالايي بوده به طوري كه در سال‌هاي اخير با توجه به رشد فزاينده آن، ‌شهرهاي بزرگ كشور را دچار بحران نموده است(شجاعي، 1383).
بر پايه طرح سازمان جهاني بهداشت پسماندهاي عفوني، پاتولوژيكي و اجسام تيزوبرنده با روش هاي مختلف زباله ‌سوزي از بين مي‌روند و ضدعفوني شيميايي پسماندها، روش ميكروويو ، دفن كردن و تخليه در فاضلاب‌ها براي پسماندهاي سرطان‌زا، شيميايي و راديواكتيو انجام نمي‌شود. در اين ميان به جز روش دفن كردن و تخليه در فاضلاب، تمامي روش‌هاي ياد شده براي از بين بردن اجسام تيزوبرنده استفاده مي‌شود. معضل اساسي در زمينه پسماند هاي بيمارستاني مديريت آن در مبداء، نحوه جمع آوري و حمل و دفع نهايي آن مي باشد. باتوجه به اينكه معضل اصلي در مورد پسماند هاي بيمارستاني عدم تفكيك اجزای آنها در مبداء توليد ميباشد كه با پافشاري و پيگيريهاي وزارت بهداشت تعداد كمي از بيمارستانها، آن هم به صورت نامناسب و غير بهداشتي عمل تفكيك را انجام ميدهند. گرچه مجلس جمع آوري حمل و دفع پسماندهاي بيمارستاني را به عهده خود توليدكنندگان(بيمارستانها) گذاشته است، اما تا هنگامي كه بيمارستانها ومراكز درماني به تنهايي و رأساً با بستن قرارداد با شركتهاي خصوصي اين كار را انجام ندهند، شهرداري خود را مؤظف ميداند كه نسبت به جمع آوري و دفع آن اقدام نمايد. با اين حال برخي از بيمارستانها طرح تفكيك اجزاء پسماند را به طور كامل وصحيح انجام نميدهند و پسماندهاي عفوني و عادي را با هم جمعآوري و بستهبندي مينمايند . اين اقدام حجم كار و هزينه دفع پسماند را بسيار بالا ميبرد، چون سازمانهاي مديريت پسماند از تفكيك پسماندهاي عفوني از عادي اطمينان ندارند به ناچار همه پسماندهاي بيمارستاني را عفوني تلقي مينمايند(WHO, 2001).

1-2 ضرورت و اهمیت تحقیق
با توجه به این موضوع مدیریت نادرست پسماندها باعث آلودگی محیط زیست می‌شود، بوی ناخوشایند و رشد و تکثیر حشرات، جوندگان و کرم ها، منجر به انتقال بیماری‌هایی مانند حصبه، وبا و هپاتیت از طریق جراحات ناشی از نوک آلوده به خون انسان می‌باشد. مدیریت پسماندهای پزشکی از اهمیت خاصی برخوردار است که با چالشهایی همچون فقدان آموزش، آگاهی و حمایت منابع مالی برخوردار میباشد .(Baraka et al, 2006)
اگرچه ميزان پسماند هاي بيمارستاني از حيث مقدار، قابل قياس با پسماندهاي خانگي نيستند، ولي به علت خطرات ناشي از آلودگي، حساسيت بيشتري را نسبت به ساير پسماندهاي شهري طلب ميكنند. پسماندهاي بيمارستاني، يكي از معضلات زيست محيطي است كه به علت دارا بودن عوامل خطرناك، سمي و بيماريزا سلامت افراد و جامعه را تهديد ميكنند. مدیریت این مواد نقش مهمی در کنترل آلودگیهای محیط زیست و میزان بروز عفونتهای بیمارستانی ایفا میکند(نوری، 1369).
در حال حاضر براساس برآورد جهاني رفع آلودگي 1 متر مربع خاك بين 50-5 هزار دلار هزينه ميشود و اين در حالي است كه در ايران روزانه 80 تن پسماند بيمارستاني بدون رعايت مسائل محيط زيستي دفن و حجم زيادي از خاك را آلوده مي كند(زلفي نژاد،1387).
از سوي ديگر وجود تركيبات آلاينده در هواي خروجي از دستگاه هاي زباله سوز همانند گازهاي كلريد هيدروژن،اكسيدهاي گوگرد و ازت، تركيبات سمي و خطرناك كلروفلويوروكربن، فوران و دياكسين در آلودگي هوا و به دنبال آن در نازك شدن لايه ازن سهم بسزايي دارد. خاكستر حاصل از سوختن پسماندهاي جامد در داخل زباله سوزها، حاوي تركيبات بسيار سمي3 خطرناك مثل تركيبات آلي داراي سمي بوده كه ورود اين دسته از مواد خطرناك و سمي به داخل آبهاي زيرزميني، سبب آلودگي خاك و منابع آبي و اختلال در سيستمهاي مختلف اكولوژيك و به دنبال آن خسارات جبران ناپذيري را بر اجزاي محيط زيست و در نهايت به انسان وارد ميکند(سليمي امرود، 1384)
این در حالی است که اجرای صحیح ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎ در شهر تهران با چالشهای عمدهای همچون ﻣﺸﺨﺺ ﻧﺒﻮﺩﻥ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﻈﺎﺭﺕ ﺑﺮ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎﻯ ﺑﻬﺪﺍﺷﺘﻰ ﺩﺭﻣﺎﻧﻰ، ﻣﺘﻔﺮﻕ ﺑﻮﺩﻥ ﻣﺮﺍﻛﺰ ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮﻯ ﻭ ﻋﺪﻡ ﺍﺟﻤﺎﻉ ﺍﻳﻦ ﻣﺮﺍﻛﺰ ﺑﺮ ﻳﻚ ﺭﻭﺵ ﻭﺍﺣﺪ ﻭ ﻣﺸﺨﺺ، ﺗﻔﺎﺳﻴﺮ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﻭ ﺳﻠﻴﻘﻪﺍﻯ ﺍﺯ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﻭ ﺁﻳﻴﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺍﺟﺮﺍﻳﻰ ﺁﻥ، ﻋﺪﻡ ﺍﺟﺮﺍﻯ ﺩﺳﺘﻮﺭﺍﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎﻯ ﺍﺑﻼﻍ ﺷﺪﻩ ﺍﺯ ﺳﻮﻯ ﻫﻴﺎﺕ ﻭﺯﻳﺮﺍﻥ ﻭ ﻭﺯﺍﺭﺕ ﺑﻬﺪﺍﺷﺖ ﺩﺭﻣﺎﻥ ﻭ ﺁﻣﻮﺯﺵ ﭘﺰﺷکی، عدم آگاهي پرسنل و مديران بيمارستان درمورد معضلات پسماندهاي بيمارستاني و عدم وجود سرمايه كافي جهت تهيه بي خطرسازها میباشند لذا ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﻭ ﺑﻪ ﻛﺎﺭﮔﻴﺮﻯ ﮔﺰﻳﻨﻪ ﻧﻬﺎﻳﻰ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪﻫﺎﻯ ﺑﻴﻤﺎﺭﺳﺘﺎﻧﻰ بسیار با اهمیت است(ﻓﻴﺎﺽ، 1389).
ساماندهي وضعيت فعلي پسماندهاي پزشكي توليدي در ايران مستلزم مطالعات گسترده و هدفمند در خصوص کنترل پسماند از مرحله تولید تا دفع می باشد که لازمه این امر تعريف جايگاه خاص، ترويج فرهنگ تفكيك از مبدأ و به اجرا درآمدن برنامههاي كوتاه مدت، ميان مدت و دراز مدت ميباشد(رضايي،1387). بديهي است با اتكاء به دانش كافي از وضعيت موجود و آمار دقيق، مي توان گامهاي موثري برداشت و از وارد آمدن خسارات جبرانناپذير به منابع مالي كشور جلوگيري به عمل آور لذا این مطالعه با هدف کلی مطالعه موردی وضعیت مدیریت در بيمارستان شهدای تجریش تهران طراحی شده است.

1-3 اهداف تحقیق
هدف کلی این مطالعه، شناسايي انواع پسماندهاي پزشكي توليدي در بيمارستان شهدای تجریش واقع دراستان تهران و منابع توليد آنها و ارائه مناسب ترين روش جهت مديريت پسماندهاي بيمارستاني است. اهداف اختصاصی عبارتند از، شناسايي ارائه راهكار در نحوه جمع آوري از مبداء توليد، تعيين محل مناسب جهت نگهداري موقت با رعايت اصول بهداشتي، حمل و نقل ودر نهايت شناسايي روشهاي دفع فعلي در بيمارستان و شناسايي مشکلات سیستم مدیریت مواد زائد بیمارستانی در بیمارستان و پیشنهاد راه هایی برای بهبود سیستم و بالاخره انتخاب مناسب‌ترين گزينه جهت مديريت پسماندهاي بيمارستاني است.
1-4 فرضیات تحقیق
1. سیاستها و استراتژیهای مختلف درسیستمهای مدیریت پسماندهای بیمارستانی تاثیر میگذارد.
2. بین کارکنان با سطوح دانشی مختلف و اجرای مدیریت پسماندهای بیمارستانی اختلاف معنیداری دارد.
3. تفاوت جنسیتی کارکنان (زن و مرد) در اجرای مدیریت پسماندهای بیمارستانی تاثیر میگذارد.
4. بین مدیریت ناکارآمد پسماندهای بیمارستانی و ارتباط آن با افزایش بیماریهای شغلی اختلاف معنیداری وجود دارد.

1-5 تعاریف پسماندهای مراکز بهداشتی- درمانی
همچنین انجمن خدمات آمبولانس انگلستان4، پسماند های بیمارستانی به عنوان، هر پسماندی که شامل تمام یا قسمتی از بافت انسانی یا حیوانی، خون یا سایر مایعات بدن، مواد مخدر و یا سایر محصولات دارویی، سوزن آلوده یا سایر وسایل تیز، پسماند تعریف کرده است که ممکن است به هر فرد در تماس با هر گونه ضایعات ناشی از پزشکی، پرستاری، دندانپزشکی، دامپزشکی، داروسازی و یا دیگر عمل مشابه مواد زائد عفونت را به هر فرد دیگری که در تماس با آن می باشد انتقال دهد.
براساس تحقیقات انجام شده توسط سازمان بهداشت جهانی(شکل 1-1) بین ۷۵ تا ۹۵ درصد پسماندهای تولید شده در واحدهای بیمارستانی بی خطر یا عمومی هستند که عمدتا از فعالیتهای اداری و خانهداری این واحدها حاصل می شوند. 10 تا ۲۵ درصد باقی مانده خطرناک در نظر گرفته میشود و میتوان خطرات زیادی را به همراه داشته باشند(WHO, 2001).

شکل1-1: درصد پسماندهای تولید شده در واحدهای بیمارستانی

1-6 انواع طبقه بندی پسماند های بیمارستانی
هنوز در دنيا الگوي ثابتي جهت تقسيم بندي مواد زائد بيمارستاني وجود ندارد. كشورهاي مختلف هر يك به گونه اي پسماندهاي بيمارستاني را تقسيم بندي كرده اند. اين تقسيم بندي ها بر سه اصل اساسي استوار است:
– تقسيم بندي بر اساس روش دفع(مانند كشور آلمان)
– تقسيم بندي بر اساس منبع توليد(مانند كشور فرانسه)
– تقسيم بندي بر اساس درجه احتمال خطر(مانند كشور انگلستان)
با توجه به مركز پيشگيري و كنترل بيماري،5 پنج نوع پسماند بيمارستاني را عفوني تلقي مي كنند: پسماندهاي ميكروبيولوژيك، پاتولوژيك، لاشه حيوانات آلوده، خون واشياء نوك تيز همچنین این مرکز به طور کلی پسماندهای تولید شـده در مراکز درمانی به دو دسته پسماندهای مشمول قانون و زبالههای معمولی تقسیم میشوند که حدود 6% پسماند هاي بيمارستاني، عفوني محسوب مي شوند هرچند که در تعاریف دیگر این مقدار را حداقل 46٪ برآورد کرده اند)عباسلو و همکاران، 1384).
اتحادیه اروپا6 تلاش های ویژه ای برای طبقه بندی مواد زائد را از طریق کاتالوگ پسماند اروپا انجام داده است که در این نوع طبقه بندی هفت گروه دیده می شوند(Alvim, 2005).
1-پسماندهای پاتولوژيك7  ‌
ايـن پسماندها شامل بافت ها و قسمتهاي اعضاء مختلف بدن پنبههاي آغشته به خون و مواد دفعي بدن و چرك همچون نمونه هاي مدفوع و ادرار و غيره هستند كه در عمل نمونه برداري يا كالبد شكافي وجراحي ايجاد مي شوند. اين زائدات به طور بالقوه اي امكان ايجاد بيماري را داشته و عامل بيماري زا در آن ها بسيار زياد است وآن را برای احتیاط به عنوان پسماندهای عفونی در نظر گرفته می شوند.
2-پسماندهاي راديو اكتيو8
اين پسماندها شامل پسماندهاي جامد، مايع و گازي آلـوده بـه مـواد راديـو اكـتـيـو هستند. كاربرد مواد راديواكتيو در عكسبرداري ها، پرتودرمانيها و بعضي آزمايشها معمول است. این پسماندها که در نتیجه تحلیلهای بافت و سیالات بدن در بیمارستان تولید میشوند و مهمترین عناصر آن ایزوتوپهای فسفر، کروم، کبالت، آهن، گالیم و غیره میباشند که در تشخیص یا درمان کاربرد دارند.
جدول 1-1 : تعداد از راديو اكتيوهاي مورد استفاده در بيمارستانها و مراكز بهداشتي درماني(فتحي، 1379)

1-پسماندهاي شيميايي9
مواد زائد شيميايي كه به وفور در بيمارستانها وجود دارد، در بخشهاي تشخيص و آزمايشگاهها ، وسايل و ابزار تنظيف و ضدعفوني به انضمام داروها و وسايل دور ريختني اطاق عمل بخش ديگري از اين فضولات را تشكيل مي دهند. اين پسماندها شامل اشكال گوناگوني از پسماندهاي شيميايي بوده كه ممكن است خطرناك بـاشـنـد. طبق موازين بين المللي، خصوصيات سـمــي بـودن، خـورنـدگـي، قـابـل اشـتـعـال بـودن واكنش دهندگي، سرطانزايي باعث طبقه بندي مـواد زائد شيميايي در زمره مواد زائد خطرناك مـيشوند. مواد شيميايي غير خطرناك، موادي هـسـتـنـد كـه خصوصيات فوق را نداشته باشند.
فضولات شيميايي خطرناك در سه بخش زير تقسيم بندي ميشوند:
1 -مواد قابل احتراق : شامل تركيبات جامد، مايع و گازي شكل.
2 -فضولات سمي : اين فضولات با PH كمتر از 2 (به شكل اسيدي) و بالاتر از 12 (به حالت قليايي) در پسماند هاي بيمارستاني وجود دارند. بخشي از داروهاي اضافي و يا فاسد شده، جزو اينگونه فضولات به حساب ميآيند.
3- مواد واكنش دهنده و موثر: در ساير فضولات كه تا حدودي در پسماندهاي بيمارستاني قابل تشخيص هستند. از فضولات شيميايي بي خطر مي توان قندها، اسيدهاي آمينه و برخي از نمكهاي آلي و معدني را نام برد. اسيدهاي آمينه و نمكهاي شيميايي نظير نمكهاي سديم، منيزيم، كلسيم، اسيد لاكتيك، انواع اكسيدها، كربناتها، سولفاتها و فسفاتها قسمتي از مواد زائد شيميايي هستند

2-پسماندهاي عفوني10
پسماندهاي عفوني، حداقل شامل مواد زائد آزمايشگاهي، نظير محيطهاي كشت و مواد زائد بخشهاي جراحي و كالبد شكافي و بخشهاي ايزوله ميباشند كه بيماران عفوني در آن بستري ميگردند. پسماندهایی كه از بخشهاي همودياليز بيماران به دست ميآيد مثل فيلترها ولولهها، حولههاي يكبار مصرف ، روپوشها و دستكشها و غیره) و نيز مواد زائد حيوانات تلقيح شده در زمره اين گروه زائدات قرار دارند.پسماندهاي عفوني ، زائداتي هستند كه قادرند حداقل يك بيماري عفوني را منتقل سازند به دليل اينكه روش قابل قبول براي عفوني بودن اين گونه زائدات در دست نيست ، مراكز قانوني اينگونه مواد را بر حسب اينكه از كجا و با چه محتوياتي توليد مي شوند، شناسايي و تعريف ميكنند. بر اين اساس حداقل 3 درصد و حداكثر 90 درصد زائدات بيمارستاني را مواد زائد عفوني تشكيل ميدهند(عمراني ،1369).
مركز پيشگيري و كنترل بيماري11 پنج نوع پسماند بيمارستاني را عفوني تلقي مي كنند که شامل پسماندهاي ميكروبيولوژيك، پاتولوژيك، لاشه حيوانات آلوده، خون واشياء نوك تيزمی باشند(اصل سليماني، 1379.(
یکی از کاملترین نظریهها در این خصوص توسط Liberman ارائه شد وی پسماندهای عفونی را در 12 نوع مشخص طبقه بندی کرده است(كريم زادگان ،1375).
1) پسماند بخش هاي ايزوله
بـيـمـاران ايـن بـخـش بـه دلـيـل داشتن بيماري عـفـونـي قـابـل انـتقال، از ساير بيماران مجزا شده‌اند. بديهي است از نظر انتقال ويروس ايدز و هپاتيت B مراقبت هاي لازم در دفع پسماند هاي خونين و مايعات بدن بيماران بستري در بیمارستانهـا و بـخـش هـاي ايـزوله ضرورت كامل دارد .
2) پسماند محيطهاي كشت و ديگر عوامل عفوني
ايـن مـواد از آزمایشگاههای تـشخيـص طـبـي‌، آزمايـشگاههـاي پـاتـولـوژي و مـيـكـروبشـنـاسـي و تـحـقـيـقـاتي توليد مي شوند كه شامل كشت هاي تهيه شده از نمونه هاي اخذ شده از بيماران است. نمونه هاي نگهداري شده براي تـحـقـيق و زايدات فرآوردههاي معين دارويي، قـسمت ديگري از اين مواد زايد عفوني قلمداد مي شوند.
3) فرآوردههاي خوني
ايـن گـونـه زايـدات تـوسط بـانكهاي خون، آزمايـشگاههاي تشخيص طبي، مراكز دياليز و شركتهاي دارويي توليد ميشوند. اين مواد به طـور بالقوه عفوني بوده و امكان وجود عوامل بـيماريزا در آن‌هـا بـسـيار زياد است. اين مواد مـمكن است علاوه بر ويروس ايدز و هپاتيت، ساير بيماريهاي قابل انتقال به وسيله خون نظير مالاريا سرخجه مادرزادي و غیره را منتقل كنند.
4) پسماند ناشي از اعمال جراحي و كالبد شكافي
پسماند كـه در جـريـان عـمـل جـراحي و كـالـبد شكافي به دست مي آيد همراه با عوامل بـيـمــاريزا بـه عـنـوان مـواد زايـد عـفـونـي تـلـقـي مـي‌شوند. از ديدگاه مراقبتهاي جهاني تمام مـواد زايـد را كـه در تـمـاس بـا خـون و جريان خـون هستـد بايد به عنوان پسماند عفوني تلقي كرد.
5) پسماندهاي آلوده آزمايشگاهي
ايـــن دسـتـه از پسماندها، ظــروف كـشــت و وسـايـلـي را كه براي تهيه محيط كشت و انتقال آن‌ها به كار ميرود شامل ميشوند. بديهي است پـارچـههـايـي كه در تماس با محيطهاي كشت هستند نيز آلوده هستند. در هر صورت مواد زايد آزمايشگاهي شامل تمام مواد زايدي هستند كه در تماس با عوامل بيماري زا بوده و ممكن است حاوي كشت‌ها و نمونه‌هاي آزمايشگاهي آلوده باشند.
6) وسايل آلوده نوك تيز و برنده
مثل سوزن ها و سرنگ ها، شيشه هاي شكسته، چاقوهاي جراحي و نظاير آنها .
7) پسماند بخش دياليز
اين مواد زايداتي هستند كه در اثر تماس با خون بيماران همودياليز به وجود آمده و شامل وسايل، و ابزار و موادي هستند كه به علت مصرف در اين بخش ايجاد مي شوند.
8) پسماندهاي آلوده بخش نگهداري حيوانات
ايـن مواد شامل لاشه و قسمت هاي مختلف آلوده حيواناتي است كه جهت انجام آزمايشهاي مختلف تحقيقاتي در معرض عوامل بيماري زا قرارمي گيرند.
9) پسماندهاي بيولوژيك و دارويي
ايــن پسماندها شـامل واكسنهـا و ساير مـواد زايـدي هستند كه در جريان تـولـيـد فـرآورده‌هـاي بـيولوژيك شركتهاي دارويي توليد ميشوند. اين مواد به علت عدم استاندارد بودن يا گذشت تاريخ مصرف و خروج از رده به بازار، دور ريخته ميشوند. بيمارستانها و مراكز تحقيقاتي، بيولوژيك، كلينيكها، داروخانهها و غیره منبع اصلي مـواد زايـد بـيـولـوژيـك مـخـاطـره آمـيـز هـسـتـنـد. از جـمـلـه خـصـوصـيـات مـهـم مواد زايد بيولوژيك، قدرت آلوده سازي، عفونت زايي و ايجاد مسموميت براي موجودات زنده است. مواد زايدي كه در اين گروه قرار مي گيرند عبارتند از : بافتهاي بدخيم حاصل از جراحي، مواد آلوده مثل سوزنها، باندها و… مواد زايد بـيولوژيك به عنوان محصول فرعي حاصل از فرآيندهاي بيولوژيك يك كارخانه نيز مي‌تواند باشد.
10) پسماند غذايي وساير فرآورده هاي آلوده
اين مواد زايد شامل مواد غذايي آلوده(پس مانده غذايي بيماران عفوني)، داروها و مواد بهداشتي كه آلوده و غير قابل مصرف تشخيص داده شده اند، هستند .
11) لوازم و ابزار آلوده
وسـايـلـي كه در آزمايشگاه هاي پزشكي و ميكروبيولوژي و تحقيقاتي كه با عوامل عفوني در تماس بوده و در توليد وآزمايش فرآوردههاي دارويي، آلوده ميشوند در اين گروه قرار ميگيرند. اگر قرار است اين وسايل ضد عفوني شده و مجدداً مورد استفاده قرار گيرند، دقت لازم در خصوص رفع آلودگي از آنها ضروري است .
12) پسماندهاي پاتولوژيك
نسوج، اعضاء و قسمت هايي از بدن انسان كه در عمل بيوپسي، اتوپسي و اتاقهاي عمل جراحي برداشته ميشوند، اصطلاً پسماندهاي پاتولوژيك خوانده ميشوند. اين پسماندها به دليل امكان وجود عوامل بيماريزا بالقوه، ايجاد بيماري ميکنند.
با توجه به این موضوع طبقه بنديهاي مواد زايد عفوني كه توسط  مركز كنترل بيماري پيشنهاد شده است به شرح زير است:
 1- مواد زائد آزمايشگاهي ميكروبيولوژي
2- مواد زائد پاتولوژيك
3- نمونه هاي خون و فرآوردهاي خوني
4- مواد تيز و برنده
5- مواد زايد بخشهاي ايزوله
قابل توجه است طبقه بندي پسماند عفوني توسط  EPA12 به قرار زير است:
1- مواد زائد بخشهاي ايزوله
2-كشت هاي ميكروبي و مواد بيولوژيك مربوطه
3-خون و فرآوردههاي خوني
4- مواد زائد پاتولوژيك
5-مواد تيز آلوده
6-لاشه حيوانات، اعضاء بدن و ملافههاي آلوده
7- مواد زائد حاصل از جراحي و كالبد شكافي
8- ضایعات آزمايشگاهي آلوده
9- ضایعات واحد دياليز
10- مواد تيز استفاده نشده
پسماندهاي عفوني از منابع متعددي توليد ميشوند به طوركلي 90-3 درصد پسماندهاي بيمارستان ميتوانند عفوني باشند.
بـر اساس تحقيقات به عمل آمده در ساير كشورها مشخص شده است كه معمولا 15-10 درصد از پسماندهاي بيمارستاني را پسماندهاي عفوني تشكيل ميدهند .(Mohamed, 2009)
1- پسماندهاي بيولوژيكي ودارويي13
اين زائدات شامل واكسنها و ساير مواد زائدي هستند كه در جريان توليد فرآوردههاي بيولوژيكي شركت هاي دارويي توليد ميشوند . اين مواد به علت عدم استاندارد بودن يا گذشت تاريخ مصرف و خروج از رده به بازار، دور ريخته ميشوند. بيمارستانها منبع اصلي مواد زائد بيولوژيكي مخاطره آميز ميباشند. از جمله خصوصيات مهم مواد زائد بيولوژيكي، قدرت آلوده سازي، عفونت زايي وايجاد مسموميت براي موجودات زنده ميباشد. مواد زائدي كه در اين گروه قرار ميگيرند عبارتند از: بافتهاي بدخيم حاصل از جراحي، مواد آلوده مثل سوزنها، باندها و غیره میباشند (WHO, 1999).
2- پسماندهای ژنوتوکسیک14
پسماندهای ژنوتوکسیک به شدت خطرناک هستند و ممکن است خصوصیات ایجاد جهش سلولی و سرطان زایی داشته باشند. این پسماندها مشکلات ایمنی جدی به وجود می‌آورند. این مشکلات هم درون بیمـارستان و هم پس از دفع پسماندها در بیرون از بیمارستان می‌تواند وجود داشته باشد و باید مورد توجه خاص قرار داشته ‌باشند. آنها می‌توانند دارای داروهای سایتوتوکسیک معین، سایتوتوکسیک، مواد شیمیایی و مواد پرتوساز باشند، داروهای سایتوتوکسیک که مواد اصلی این مقوله را تشکیل می‌دهند، می‌توانند بعضی سلولهای زنده را بشکند یا رشد آنها را متوقف کنند. این داروها برای شیمی درمانی سرطانها به کار می‌روند. داروهای سایتوتوکسیک بیشتر اوقات در بخشهای تخصصی مانند بخش سرطانی شناسی و واحدهای پرتو درمانی مصرف می‌شوند، که نقش اصلی آنها درمان سرطان است(WHO, 2005).
3- پسماندهای محتوی فلزات سنگین15
پسماندهای محتوی فلزات سنگین یک زیر رده از پسماندهای شیمیایی خطرناک و به طور معمول به شدت سمی‌اند. پسماندهای دارای جیوه به طور مشخص از نشت تجهیزات شکسته شده بالینی به وجود می‌آیند. جیوه‌های پخش شده از چنین دستگاههایی تا حد ممکن باید جمع‌آوری شوند. پسماندهای دارای کادمیوم عمدتاً از باتری‌های دورریخته و شکسته به وجود می‌آیند. برخی « پانل‌های تقویت شده با چوب» با مقداری سرب هنوز هم به عنوان ضد نفوذ کردن پرتوهای X و در بخشهای تشخیصی به کار می‌روند(WHO, 1999).
شایان ذکر است كه در یک تـقـسـيـــم بــنـــدي متداول در آسیا، مـــواد زايـــد ويـــژه بيمارستاني شامل  6‌گروه زير هستند:
1) مـواد زائد آنـاتـومـيـك، شامل مواد زايد اطـاق عـمـل، مـواد زايـد اطـاق زايـمـان، اعـضاء و  اندامهاي قطع شده، جنين مرده و جفت و مواد آناتوميك ناشي از جراحيهاي سطحي است .
2) مــواد زائد بـيــولــوژيــك حــاصـل از تـمـام بخش‌ها شامل:
الف) پارچه هاي آغشته به الكل و اتر و خون.
ب) اجــســـام يـــك بـــار مــصــرف فـلــزي ، نـظـيــر سرنگ، سوزن هاي تزريق زير جلدي، تيغه هاي چاقوي جراحي، اجسام پلاستيكي مثل ظروف ادرار، لـــولـــههـــاي پلاستیکی، بطریهای پلاستيكي ، سرنگ و ماسك و دستكش.
بـسـتـه بـنـدي مـثـل ظـروف شـيشهاي سرم خون ، بطري هاي شيشه داروها، انواع آمپول ها، كارتون كاغذ و جعبه‌هاي دارو .
3)‌ مواد زائد ويژه مثل : فيلترهاي دياليز كليه، گچ شكسته بندي و قالب گيري .
4) ‌مواد زائد بخش راديولوژي، آزمايشگاه‌هاي شيميایي و باكتريولوژي
5)‌ مواد زائد راديو اكتيو.
و ) ‌مواد زائد دارويي(درياباري،1379 ).

شکل1-2 : تصاویر برخی از پسماند های بیمارستانی
1-7 مخاطرات بهداشتی پسماند های بیمارستانی
در چند دهه گذشته، فعالیت های بشر و تغییرات مرتبط با شیوه زندگی و الگوهای مصرف، انواع مختلفی از پسماندها را تشکیل شده است که بقای انسانها و موجودات زنده دیگر و همچنین منابع طبیعی را تهدید کرده است(Oweis et al, 2005).
قابل توجه است که مواد زائد پزشكي حاصل از فعاليتهاي بهداشتي درماني بوده و در زمره مواد زائد خطرناك هستند كه دربيمارستانها، درمانگاه ها، كلينيكها و مراكز تحقيقات و دارويي توليد ميشوند و بخش مهمي از مواد زائد جامد شهري هر جامعهاي را تشكيل ميدهند كه به علت دارا بودن انواع گوناگون ميكروارگانيسم ها مانند باكتريهاي استافيلوكوك، باسيل، سل، كزاز، ويروس هپاتيت و ايدز از نظر بهداشتي بسيار حايز اهميت هستند(Geadon, 1994).
این درحالی است که تخمین نشان می‌‌دهد که حدود ۵/۲ میلیون نفر)شامل ۴ میلیون کودک( هر ساله از بیماری‌های مربوط به پسماند جان خود را از دست دادند .(Akter, 2000)
لذا مخاطرات بالقوه بهداشتی و آلودگی های مواد زائد پزشکی را می توان بصورت زیر طبقه بندی نمود:
1- مخاطرات بهداشتی و شغلی :
افراد و گروه هایی که بیشتر در معرض خطر می باشند شامل بیماران و پرسنل و کارگران مسئول جمع آوری و حمل و دفع پسماند بیمارستانی و سایر افرادی که به نحوی در تماس با این گونه پسماندها قرار دارند. پسماندهای پزشکی از بخش بزرگی ازپسماندهای عفونی، که بطور بالقوه خطرناک است تشکیل شده اند که ممکن است حاوی عوامل بیماری زا باشند. برخی از ارگانیسم های بیماری زا می توانند خطرناک باشد، چرا که آنها ممکن است مقاوم در برابر درمان



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید